• Ο πιο σημαντικός παράγοντας κινδύνου για καρκίνο του τραχήλου της μήτρας είναι η μόλυνση με τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV). Υπάρχουν πάνω από 100 διαφορετικοί τύποι HPV, ωστόσο, οι περισσότεροι τύποι του HPV δεν προκαλούν καρκίνο. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 80% των γυναικών εκτίθενται στον ιό HPV στη διάρκεια της ζωής τους. Τις περισσότερες φορές, το ανοσοποιητικό σύστημα του σώματος βοηθά τη γυναίκα να απαλλαγεί από τον ιό πριν προκαλέσει κάποια προκαρκινική βλάβη.
• Με δεδομένο ότι ο ιός HPV μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή, το να έχεις πολλαπλούς σεξουαλικούς συντρόφους συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ενώ τα προφυλακτικά προσφέρουν μόνο μερική προστασία.
• Το κάπνισμα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του τραχήλου της μήτρας  μέχρι και 4 φορές, καθώς και η παρουσία μιας πάθησης ή η λήψη ενός φαρμάκου που εξασθενεί το ανοσοποιητικό σύστημα.

Το σύνολο των τύπων HPV κατατάσσονται ως υψηλού ή χαμηλού κινδύνου για πρόκληση καρκίνου του τραχήλου της μήτρας:

• Τύποι χαμηλού κινδύνου: Οι τύποι HPV 6 και 11 μπορούν να προκαλέσουν κονδυλώματα των γεννητικών οργάνων και αποτελούν τύπους χαμηλού κινδύνου, επειδή σπανίως προκαλούν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
• Τύποι υψηλού κινδύνου: Οι τύποι HPV 16 και 18 θεωρούνται υψηλού κινδύνου τύποι, γιατί μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας σε ορισμένες γυναίκες.

Ο HPV μεταδίδεται με την άμεση επαφή δέρμα με δέρμα, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής επαφής, του στοματικού σεξ, πρωκτικού σεξ, ή οποιασδήποτε άλλης επαφής που αφορά την περιοχή των γεννητικών οργάνων (π.χ., το χέρι σε επαφή με τα γεννητικά όργανα). Δεν είναι δυνατή η μόλυνση από τον ιό HPV αγγίζοντας ένα αντικείμενο, όπως ένα κάθισμα τουαλέτας.

Οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν μολυνθεί από τον ιό HPV δεν έχουν ορατά σημάδια ή συμπτώματα. Οι περισσότερες λοιμώξεις από HPV είναι παροδικές και υποχωρούν εντός δύο ετών. Όταν ο ιός παραμένει (στο ​​10 με 20% των περιπτώσεων), υπάρχει μια πιθανότητα για την ανάπτυξη προκαρκινικής βλάβης ή καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Ωστόσο, συνήθως χρειάζονται πολλά χρόνια παραμονής της HPV λοίμωξης για να προκαλέσει καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.

Ναι! Υπάρχει εμβόλιο διαθέσιμο για να βοηθήσει στην πρόληψη της λοίμωξης με ορισμένους τύπους του ιού HPV (τύποι 6, 11, 16, και 18) και συνιστάται για κορίτσια και γυναίκες ηλικίας μεταξύ 9 και 26 ετών καθώς και για αγόρια ή άνδρες ηλικίας μεταξύ 9 και 21 χρόνων, αλλά μπορεί να χορηγηθεί και έως 26 ετών.

Η διακοπή του καπνίσματος συνιστάται για εκείνους που καπνίζουν. Το προφυλακτικό θα πρέπει να χρησιμοποποείται από την έναρξη της σεξουαλικής επαφής, αν και παρέχει μόνο μερική προστασία.

Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι για τον προσυμπτωματικό έλεγχο (screening) για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Η παραδοσιακή μέθοδος  ονομάζεται τεστ Παπανικολάου.

• Τεστ Παπανικολάου: Το τεστ Παπανικολάου είναι μία μέθοδος εξέτασης κυττάρων από τον τράχηλο της μήτρας (ο τράχηλος βρίσκεται στο κατώτερο τμήμα της μήτρας). Ο τρόπος που γίνεται είναι απλός: κατά τη διάρκεια μιας γυναικολογικής εξέτασης με τη χρήση μιας μικρής σπάτουλας και μιας μικρής βούρτσας γίνεται συλλογή των κυττάρων από τον τράχηλο της μήτρας. Τα κύτταρα αλείφονται σε μια γυάλινη αντικειμενοφόρο πλάκα (παραδοσιακό τεστ Παπανικολάου) ή προστίθενται σε ένα συντηρητικό υγρό (τεστ με κυτταρολογία υγρής φύσης). Οι μελέτες έχουν δείξει ότι και τα 2 είδη τέστ είναι εξίσου ακριβή.
• HPV τεστ: Ένα τεστ HPV μπορεί να γίνει μαζί με ένα τεστ Παπανικολάου ή ως ξεχωριστή διαδικασία. Όπως και ένα τεστ Παπανικολάου, το τεστ HPV γίνεται κατά τη διάρκεια μιας γυναικολογικής εξέτασης, χρησιμοποιώντας ένα μικρό βουρτσάκι για συλλογή δείγματος  από τον τράχηλο της μήτρας και ανίχνευση σε αυτό του ιού HPV. Οι γυναίκες που είναι κάτω των 30 ετών συνήθως δεν ελέγχονται για τον HPV, επειδή πολλές γυναίκες αυτής της ηλικιακής ομάδας έχουν προσωρινή λοίμωξη, η οποία θα εξαφανιστεί χωρίς θεραπεία.

Αν είστε μεγαλύτερη από 30 ετών, μπορείτε να κάνετε το τεστ HPV ανεξαρτήτως του τεστ Παπανικολάου. Αν το αποτέλεσμα του τεστ HPV και του τεστ Παπανικολάου είναι αρνητικό, συνήθως, δεν απαιτείται  επανάληψη του τεστ για πέντε χρόνια. Το HPV τεστ μπορεί, επίσης, να γίνει εάν τα αποτελέσματα των τεστ Παπανικολάου είναι ασαφή.

Στις περισσότερες χώρες, συνιστάται η έναρξη του τεστ να γίνεται σε ηλικία 21 ετών, καθώς ο καρκίνος του τραχήλου είναι πολύ σπάνιος στις νεώτερες γυναίκες. Το τεστ Παπανικολάου πριν την ηλικία των 21 στα κορίτσια και τις γυναίκες που είναι σεξουαλικά ενεργές, δεν συνιστάται λόγω του πολύ υψηλού κινδύνου των ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων (δηλαδή, δεν δείχνουν μια προκαρκινική κατάσταση),γιατί πολλές λοιμώξεις από HPV σε αυτήν την ομάδα είναι προσωρινές. Αν και παραδοσιακά οι ειδικοί συνιστούσαν ότι κάθε γυναίκα πρέπει να κάνει ένα τεστ Παπανικολάου κάθε χρόνο, οι νέες οδηγίες συνιστούν ότι μια γυναίκα άνω των 21 ετών είναι ασφαλής αν υποβάλλεται στο τέστ κάθε 3 έτη. Μια γυναίκα πρέπει να υποβάλλεται συχνότερα σε έλεγχο εφόσον τα αποτελέσματα των τεστ δεν είναι φυσιολογικά, ή αν πάσχει από νόσο HIV ή άλλες ειδικές παθήσεις του ανοσοποιητικού συστήματος.

Οι ειδικοί θεωρούν ότι οι γυναίκες που είναι άνω των 65 ετών μπορούν να σταματήσουν τον έλεγχο με τεστ Παπανικολάου, εάν:

• Είχαν κάνει τεστ Παπανικολάου σε τακτά χρονικά διαστήματα στο παρελθόν.
• Είχαν τουλάχιστον 3 φυσιολογικά τεστ Παπανικολάου στη σειρά (ή 2 τέστ Παπανικολάου σε συνδυασμό με 1 HPV τεστ) κατά τα τελευταία 10 χρόνια, με το πιο πρόσφατο μέσα στα τελευταία πέντε χρόνια.

Οι γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε ολική υστερεκτομή (αφαίρεση της μήτρας και του τραχήλου) δεν χρειάζονται τεστ Παπανικολάου, εκτός εάν:

• η υστερεκτομή δεν έχει απομακρύνει τον τράχηλο (π.χ., υφολική υστερεκτομή)
• η υστερεκτομή έγινε εξαιτίας προκαρκινικής βλάβης ή καρκίνου του τραχήλου
• έχουν εκτεθεί σε διαιθυλοστιλβεστρόλη (DES) κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της μητέρας τους.

Ναι! Ακόμα κι αν έχετε κάνει ένα εμβόλιο για τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), θα χρειαστεί να κάνετε στο μέλλον προσυμπτωματικό έλεγχο για καρκίνο του τραχήλου με τεστ Παπανικολάου.

Ένα τεστ Παπανικολάου μπορεί να γίνει ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια του εμμηνορρυσιακού κύκλου της γυναίκας. Καλό θα είναι να μην έχει προηγηθεί σεξουαλική επαφή την προηγούμενη ημέρα της λήψης του τεστ.